Erkek kısırlığı nedenleri arasında en dikkat çekici ve çiftleri en çok korkutan durumlardan biri azospermidir. Erkeğin menisinde hiç sperm hücresinin bulunmaması durumu olarak tanımlanan azospermi, günümüzde bebek sahibi olma hayallerinin önündeki büyük bir engel gibi görünse de, tıbbın ilerlemesiyle bu durumun tedavi seçenekleri her geçen gün artmaktadır. Bu yazıda, azospermi nedir, nedenleri nelerdir, belirtileri nasıldır ve en önemlisi azospermi tedavisi ile tüp bebek (Mikro TESE) yöntemleri hakkında detaylı bilgileri bulabilirsiniz.
İçindekiler
Azospermi Nedir?
Azospermi, erkeklerde meni örneğinde hiç sperm hücresinin bulunmaması durumudur . Tüm erkeklerin yaklaşık %1’inde görülen bu durum, infertilite (gebelik elde etmekte zorluk) yaşayan erkeklerin %10 ile %15’inde erkek kısırlığının temel nedenini oluşturur . Azospermi, spermiogram (meni analizi) testi ile teşhis edilir. Dünya Sağlık Örgütü (WHO) kriterlerine göre, azospermi tanısı koyabilmek için en az iki farklı gün alınan meni örneğinin santrifüj (yüksek hızda döndürme) işleminden geçirilerek çökeltisinin mikroskop altında incelenmesi gerekmektedir . Bu titiz inceleme sonucunda bile tek bir sperm hücresine rastlanmaması azospermi olarak adlandırılır.
Azospermi Nedenleri Nelerdir?
Azospermi tek bir nedene bağlı olarak gelişmez. Temel olarak iki ana kategoriye ayrılır:
1.Obstrüktif Azospermi (Tıkayıcı Tip): Testislerde sperm üretimi normal seviyede gerçekleşmektedir. Ancak spermlerin taşındığı toplayıcı kanallarda (epididim veya vasa deferens) tıkanıklık vardır veya bu kanallar doğuştan yoktur . Tıkanıklığın nedenleri arasında geçirilmiş enfeksiyonlar (bel soğukluğu gibi), geçirdiği cerrahi operasyonlar (kasık fıtığı ameliyatları veya vasektomi) ve travmalar bulunur. Genetik olarak kistik fibrozis gen taşıyıcılığında da kanalların eksikliği (CBAVD) bu duruma yol açabilir .
2.Non-Obstrüktif Azospermi (Tıkayıcı Olmayan Tip): Testis yetmezliği olarak da bilinen bu türde, sperm taşıyıcı kanallar açıktır ancak testisler yeterli miktarda veya hiç sperm üretememektedir . Bunun nedenleri arasında genetik bozukluklar (Klinefelter Sendromu, Y-kromozomu mikrodelesyonları), hormonal dengesizlikler (hipogonadotropik hipogonadizm) ve geçmişte geçirilen kafa travmaları, enfeksiyonlar veya kemoterapi/radyoterapi gibi faktörler yer alır .
Azospermi Belirtileri Nelerdir?
Azosperminin en önemli özelliklerinden biri, genellikle dışarıdan herhangi bir belirti göstermemesidir. Hastalar cinsel ilişkileri normal sürdüğü ve orgazm sonucunda meni geldiği için bir sorun olduğunu kendi başlarına fark edemezler . Kısırlık şüphesiyle doktora başvurup spermiogram testi yaptırdıklarında azospermi teşhisi konulur.
Ancak, altta yatan nedene bağlı olarak bazı belirtiler gözlemlenebilir. Örneğin, hormonal bir sorundan (hipogonadotropik hipogonadizm) kaynaklanıyorsa erkeklik hormonu (testosteron) düşük olabileceği için vücut kıllanmasında azalma, libido düşüklüğü ve testis hacminde küçülme gibi belirtiler ortaya çıkabilir . Genetik bir sendrom (Klinefelter Sendromu) varsa uzun boyluluk, uzun bacaklar ve testislerde sertleşme küçülme görülebilir. Tıkanıklığa bağlı azospermilerde ise genellikle testosteron seviyesi normal olduğundan hiçbir fiziksel belirti görülmez .
Azospermi Tanısı Nasıl Konulur?
Azospermi teşhisi genellikle çiftlerin çocuk sahibi olamamaları üzerine yapılan kısırlık araştırması sırasında konulur. Erkek kısırlığı araştırmasında ilk basamak spermiogram testidir. Meni örneğinde sperm bulunamaması durumunda, erkek kısırlığı uzmanı tarafından detaylı bir değerlendirme yapılır. Bu değerlendirmeye hormon testleri (FSH, LH, Testosteron, Prolaktin), genital bölgenin ultrasonografi incelemesi ve gerekirse genetik tetkikler (kromozom analizi ve Y-mikrodelesyon testi) dahil edilir .
Azospermi Tedavisi Mümkün mü?
“Azospermi olan hamile kalabilir mi?” sorusu en sık karşılaşılan ve en çok merak edilen konudur. Azospermi tedavisi, altta yatan nedene göre mümkündür. Azospermi bitkisel tedavi veya diyetlerle kendi kendine geçmez, tıbbi müdahale şarttır .
Azospermi tedavisinin amacı, mevcut spermleri toplayarak Tüp Bebek (IVF/IKSI) tedavisi ile çocuk sahibi olmayı sağlamaktır.
1. Hormonal Tedavi (Hipo-Hipo Olguları)
Eğer azospermi, beyindeki hipofiz bezinin testisleri uyarmak için yeterli hormon (FSH ve LH) salgılamaması nedeniyle oluşuyorsa, dışarıdan hormon iğneleri verilerek sperm üretimi tekrar başlatılabilir . Bu tedaviden sonra menide sperm çıkması ve hatta doğal yollarla hamilelik elde edilmesi mümkün olabilir.
2. Cerrahi Sperm Bulma Yöntemleri
Hormonal nedenler veya basit bir tıkanıklık söz konusu değilse, cerrahi yollarla testislerden sperm toplanması gerekir. Toplanan bu spermler, kadının yumurtaları ile birleştirilerek mikroenjeksiyon (IKSI) yöntemiyle tüp bebek tedavisinde kullanılır.
Tıkayıcı Olmayan (Non-Obstrüktif) Azospermi Tedavisi
Testislerde sperm üretimi yama şeklinde olduğu için, azospermi olan erkeklerin testis dokusunda sperm bulma ihtimali hala mevcuttur. Bu hastalarda en başarılı cerrahi yöntem Mikro TESE (Mikroskop Altında Testiküler Sperm Ekstraksiyonu) işlemidir . Yüksek güçlü bir mikroskop yardımıyla testis dokusunun içi taranarak sperm üretiminin olduğu en canlı dokular bulunur. Bu yöntemle sperm bulma oranı %50 civarındadır .
Tıkayıcı (Obstrüktif) Azospermi Tedavisi
Sperm üretimi normal olan ancak kanallarda tıkanıklık bulunan hastalarda spermi bulmak çok daha kolaydır. TESA (iğne ile testisten sperm çekme) veya PESA (epididimden sperm çekme) gibi basit girişimlerle %100’e yakın oranda sperm elde edilebilir .
Azospermi ile Tüp Bebek Başarısı
Azospermi tanısı alan çiftler için Tüp Bebek (IVF) tedavisi en kesin ve güvenilir çözümdür. Tıkayıcı olmayan azospermi hastalarında Mikro TESE ile testis dokusundan bulunan birkaç tek hücreli sperm bile, İCSI (İntrasitoplazmik Sperm Enjeksiyonu) yöntemi ile yumurtanın içine enjekte edilerek döllenme sağlanabilir . Dolayısıyla, sperm sayısı sıfır olan bir erkeğin baba olabilmesi, günümüz tıbbı ile artık mümkündür.
SSS (Sıkça Sorulan Sorular)
Azospermi olup çocuğu olanlar neler yapmalıdır?
Azospermi tanısı konulduktan sonra altta yatan neden araştırılmalıdır. Eğer cerrahi yolla sperm bulunabiliyorsa, Tüp Bebek (IVF/IKSI) tedavisi ile sağlıklı bir çocuk sahibi olmak mümkündür.
Azospermi kendiliğinden geçer mi?
Hayır, azospermi kendiliğinden geçen bir durum değildir. Altta yatan neden (tıkanıklık, genetik sorun veya hormon eksikliği) tedavi edilmediği sürece meni sıvısında sperm çıkmaz.
Mikro TESE ameliyatı ağrılı mıdır?
Mikro TESE işlemi genellikle lokal anestezi altında veya hafif genel anestezi ile yapılır. İşlem yaklaşık 30-45 dakika sürer ve hastalar aynı gün taburcu edilebilir. Ağrı seviyesi oldukça düşüktür.
Azospermi bitkisel tedavi ile düzelir mi?
Azospermi (sıfır sperm) durumunda bitkisel tedavilerin veya besin takviyelerinin sperm üretimini sıfırdan başlatması mümkün değildir. Sadece hormonal eksikliklerde (hipogonadotropik hipogonadizm) tıbbi hormon tedavileri işe yarar.
Klinefelter Sendromu olan azospermi hastası çocuk sahibi olabilir mi?
Evet, olabilir. Klinefelter Sendromu hastalarında testislerde sperm bulma oranları hala mevcut olup, Mikro TESE işlemi ile sperm bulunarak tüp bebek tedavisi uygulanabilir.
Not: Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır. Kişisel sağlık durumunuz ve kısırlık tedavisi için mutlaka Op. Dr. Ayşe Saltık veya bir uzmana danışınız.