Çiftler için bebek sahibi olma yolculuğu bazen tıbbi testlerin “normal” çıkmasıyla daha da karmaşık bir hal alabilir. Korunmasız ve düzenli cinsel ilişkiye rağmen bir yıl geçmesine karşın gebelik oluşmuyor ve yapılan tüm temel kısırlık testlerinde (rahim filmi, sperm testi, yumurtlama testleri) herhangi bir anormallik saptanmıyorsa, tıpta bu durum “Açıklanamayan Kısırlık” (Unexplained Infertility) olarak adlandırılır. Tüm kısırlık vakalarının yaklaşık %15 ila %30’unu oluşturan bu durum, çiftleri çaresizliğe itebilse de modern tıbbın sunduğu çeşitli tedavi seçenekleri ile başarılı bir gebelik elde etmek mümkündür.
İçindekiler
Açıklanamayan Kısırlık Nedir?
Açıklanamayan infertilite, 35 yaş altındaki bir çiftin en az 12 ay boyunca, 35 yaş ve üzerindeki bir çiftin ise 6 ay boyunca düzenli ve korunmasız cinsel ilişkiye rağmen hamile kalamaması durumudur . Bu tanının konulabilmesi için öncelikle kadında yumurtlama düzensizliği, rahim veya fallop tüplerinde yapısal bozukluklar ve erkekte sperm sayısı, hareketliliği veya morfolojisinde (şekil) bozukluk olmadığı kanıtlanmalıdır.
Normal çiftlerde her ay doğal yollarla hamile kalma şansı yaklaşık %20 iken, açıklanamayan kısırlık yaşayan çiftlerde bu oran %3 ila %5 seviyelerine kadar düşmektedir .
Açıklanamayan Kısırlığın Nedenleri Nelerdir?
Hekimler tüm temel testleri yapmalarına rağmen kısırlığın tam nedenini her zaman açıklayamazlar. Bu nedenle “açıklanamayan” terimi kullanılır. Ancak, gelişmiş laboratuvar testleri yapılsaydı, altta yatan bazı ince nedenler muhtemelen tespit edilebilirdi. Bu olası nedenler şunları içerebilir:
•Yumurta Kalitesi ve Genetik Sorunlar: Yumurtlama düzenli olsa bile, yumurtanın kalitesi (genetik anormallikler gibi) döllenmeyi veya embriyonun tutunmasını engelleyebilir. İleri anne yaşında (35 yaş üstü) bu risk daha yüksektir .
•Sperm Fonksiyon Bozuklukları: Sperm sayısı ve hareketliliği normal sınırlarda olsa bile, spermin yumurtayı dölleme kapasitesinde (yumurtaya bağlanma veya DNA’sı) bozukluklar olabilir.
•Rahim İçinin Yetersizliği: Rahim iç zarının (endometriyum) embriyonun tutunmasına uygun olmadığı (reseptivite) durumlar standart testlerle kolayca anlaşılamayabilir.
•Hafif Endometriozis: Rahim dışı dokunun hafif tutulumu (Endometriozis) tüpleri tıkamasa bile, embriyo tutunmasını veya yumurta kalitesini etkileyerek kısırlığa neden olabilir.
•Bağışıklık Sistemi (İmmünolojik) Faktörler: Kadının vücudunun embriyoyu yabancı bir cisim olarak algılayıp reddetmeye çalışması gibi durumlardır.
Açıklanamayan Kısırlık Teşhisi Nasıl Konulur?
Teşhis koymak için aslında diğer olası kısırlık nedenlerinin dışlanması gerekir. Bu süreçte temel tetkikler yapılır:
1.Spermiogram (Semen Analizi): Erkeğin sperm sayısını, hareketliliğini ve şeklini inceler.
2.Rahim Filmi (HSG): Kadının rahim ve fallop tüplerinin açık olup olmadığını görüntüler.
3.Hormon Testleri ve Ultrason: Kadının düzenli yumurtlayıp yumurtlamadığını (FSH, LH, E2, Progesteron, AMH) kontrol eder .
4.Tiroid ve Prolaktin Testleri: Hamileliği etkileyebilecek hormonal dengesizlikler araştırılır.
Bu testlerin tümü normal sınırlarda çıktığında, “Açıklanamayan Kısırlık” tanısı konulur.
Açıklanamayan Kısırlık Tedavisinde Hangi Yol İzlenir?
Açıklanamayan kısırlığın tedavisi; kadının yaşına, yumurtalık rezervine (AMH) ve kısırlığın ne süredir devam ettiğine bağlı olarak değişir. Tedavi sürecinde bekleme görülebilir, ancak genellikle aktif tedaviler uygulanır.
1. Bekleme ve Yaşam Tarzı Değişiklikleri
Eğer kadın 35 yaşından küçükse, yumurtalık rezervi iyiyse ve kısırlık süresi 1 yıldan kısaysa, doktorlar beklemeyi uygun görebilir. Bu süreçte stres yönetimi, sağlıklı beslenme (Akdeniz diyeti), ideal kiloya ulaşma ve sigara/alkolden uzak durmak önerilir .
2. Aşılama Tedavisi (İntrauterin İnseminasyon – IUI)
35 yaş altındaki çiftlerde ve kısırlık süresi çok uzun olmayanlarda ilk basamak tedavi genellikle aşılama ile yumurtalama induksiyonu uygulamasıdır. Hap veya iğnelerle kadının yumurtalıklarından 1-2 yumurta büyümesi sağlanır. Erkeğin spermi laboratuvarda yıkanıp enjeksiyona hazırlanarak, yumurtlama sırasında doğrudan rahmin içine enjekte edilir. Bu tedavi ile gebelik elde etme şansı her döngüde %10-15 civarındadır .
3. Tüp Bebek Tedavisi (IVF)
Aşılamalar başarısız olursa veya kadının yaşı 35-38’in üzerindeyse, yumurtalık rezervi azalmışsa veya kısırlık süresi 3 yılı aşmışsa doğrudan Tüp Bebek (IVF) tedavisi düşünülür. Tüp bebek tedavisi, açıklanamayan kısırlık yaşayan çiftlerde oldukça yüksek bir başarı oranına sahiptir. Bu çiftlerde Tüp Bebek ile gebelik elde etme şansı %55-60’lara kadar ulaşabilmektedir .
Tüp bebek sırasında elde edilen embriyoların genetik kalitesini incelemek için PGT-A (Preimplantasyon Genetik Test) uygulanması, özellikle ileri anne yaşında olan çiftlerde embriyo seçimi için altın standarttır.
SSS (Sıkça Sorulan Sorular)
Açıklanamayan kısırlık kendi kendine geçer mi?
Evet, bazen geçebilir. Açıklanamayan kısırlık yaşayan çiftlerin bir kısmı zamanla (2-3 yıl içinde) hiçbir tıbbi müdahale olmadan kendiliğinden hamile kalabilir. Ancak bu oran yaş ilerledikçe düşer, bu yüzden beklenilmemesi tavsiye edilir.
Açıklanamayan kısırlıkta aşılama mı yoksa tüp bebek mi daha iyidir?
Bu karar kadının yaşına bağlıdır. 35 yaş altındaki çiftlerde öncelikle 3-4 döngü aşılama denenebilir. Ancak 35 yaş ve üzerindeki kadınlarda zaman çok önemli olduğu için aşılama ile vakit kaybetmeden doğrudan tüp bebek tedavisi planlanmalıdır.
Açıklanamayan kısırlık yaşı olan bir çift hamile kalabilir mi?
Kesinlikle kalabilir. Açıklanamayan kısırlık, hamile kalmanın imkansız olduğu anlamına gelmez. Sadece doğal yollarla aylık şansın düşür olduğu anlamına gelir. Tüp bebek gibi yardımcı üreme teknikleri ile çok yüksek başarı oranları elde edilmektedir.
Not: Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır. Kişisel sağlık durumunuz ve kısırlık tedavisi için mutlaka Op. Dr. Ayşe Saltık veya bir uzmana danışınız.